Ontwerpprincipes¶
De ontwerpprincipes zijn normerend voor de verdere uitwerking en realisatie van GBO. Zij werken de architectuurprincipes concreet uit zonder een product of leverancier voor te schrijven.
| ID | Ontwerpprincipe | Normerende toepassing voor GBO |
|---|---|---|
| D-01 | Decentraal wat kan, centraal wat moet | Gegevens en bronspecifieke logica blijven bij de bronhouder. GBO gebruikt alleen een centrale of gedeelde functie als daar een duidelijke reden voor is. Die reden kan interoperabiliteit, schaal, uniforme burgerinteractie, veiligheid of bestuurlijke beheersing zijn. |
| D-02 | Afspraken boven standaarden boven voorzieningen | De uitwerking begint met rollen, verantwoordelijkheden en gebruiksafspraken. Standaardisering volgt als interoperabiliteit dat vereist. Een gedeelde voorziening komt alleen in beeld als afspraken en standaarden niet volstaan of als partijen aantoonbaar schaalvoordeel nodig hebben. |
| D-03 | Hergebruik generieke overheidsvoorzieningen | GBO gebruikt bestaande GDI-, FDS-, eIDAS- en OOTS-bouwstenen als deze aan de eisen voldoen. Een afwijking krijgt een motivering volgens pas-toe-of-leg-uit. |
| D-04 | Modulair en ontkoppeld | Iedere functionele component heeft één duidelijke verantwoordelijkheid en een gedocumenteerd koppelvlak. Vervanging van een component vereist geen wijzigingen buiten dat koppelvlak. |
| D-05 | Gegevens bij de bron | GBO maakt geen structureel gegevensmagazijn. Tijdelijke opslag is alleen toegestaan als deze noodzakelijk en rechtmatig is. De bewaartermijn, beveiliging en verwijdering moeten dan zijn vastgelegd. De bronhouder is hiervoor primair verantwoordelijk, niet GBO. |
| D-06 | Herbruikbare componenten | GBO richt bronontsluiting, autorisatie, beleidsbeheer, logging, semantische mapping en externe adapters in als afzonderlijke, herbruikbare functies. |
| D-07 | Open source waar passend | Referentiecomponenten en technische profielen worden bij voorkeur open ontwikkeld en gepubliceerd. Een afwijking vereist een motivering vanuit veiligheid, rechtmatigheid, continuïteit of doelmatigheid. |
| D-08 | Pas open standaarden toe | GBO past verplichte en aanbevolen standaarden van Forum Standaardisatie toe. Voor ieder koppelvlak legt GBO de geldende standaard en het geldende profiel vast. |
| D-09 | API-first en selectieve gegevensuitvraag | Iedere bronontsluiting en gedeelde functie biedt een versieerbaar, machineleesbaar koppelvlak. De bronontsluiting ondersteunt selectieve gegevensvragen via een gestandaardiseerd API-profiel. GraphQL is de voorgestelde invulling. Alternatieven moeten aan dezelfde eisen voor selectie, beveiliging, autorisatie, schema's en audit voldoen. |
| D-10 | Privacy en security by design | Het ontwerp beschrijft per functie de gegevensclassificatie, dreigingen, maatregelen, logging, bewaartermijnen en verantwoordelijkheden. |
| D-11 | Least privilege | Autorisatie is zo fijnmazig mogelijk voor afnemer, dienst, doel, grondslag, gegevensvraag en context. Beheerrechten zijn beperkt, tijdelijk en aantoonbaar toegekend. |
| D-12 | Aantoonbare veiligheid | Deelnemers en gedeelde voorzieningen tonen aan dat zij aan de toepasselijke beveiligingsnormen voldoen. Aansluit- en beheerafspraken omvatten audits, testen, kwetsbaarheidsbeheer, analyses van Single Points of Failure (SPOF) en incidentafhandeling. |
| D-13 | Uitzonderingen zijn expliciet en tijdelijk | GBO legt afwijkingen van de doelarchitectuur vast als architectuurbesluit. Dat besluit bevat een eigenaar, einddatum of exitcriteria en een beoogd landingspad. |
| D-14 | Semantische en technische interoperabiliteit | Gegevensdiensten verwijzen naar beheerde begrippen, informatiemodellen, schema's en kwaliteitsbeschrijvingen. Transformaties naar patroon- of stelselspecifieke formaten zijn expliciet, versieerbaar en testbaar. |
Aanvullende eisen voor de bronontsluiting-API¶
Een apart standaardisatietraject stelt het API-profiel vast. Ongeacht de gekozen technologie gelden de volgende eisen:
- een afnemer kan alleen vooraf toegestane gegevensvragen uitvoeren.
- veld- en attribuutselectie draagt aantoonbaar bij aan dataminimalisatie.
- de bronontsluiting kan autorisatiebeslissingen op gegevensniveau afdwingen.
- schema's en wijzigingen ondersteunen versiebeheer.
- beveiliging en authenticatie sluiten aan op de geldende overheidsprofielen.
- logging en foutafhandeling volgen een gestandaardiseerde werkwijze.
- de GBO-vertaallaag ondersteunt bronhouders die het gekozen profiel nog niet rechtstreeks kunnen aanbieden.