GBO-Voorzieningenmodel¶

Het voorzieningenmodel beschrijft de uitwisseling: wie vraagt gegevens op, op welke juridische grondslag, en wat er teruggeleverd wordt. Het staat naast het inhoudelijke kernmodel, dat beschrijft welke gegevens er in de registraties zitten. De canonieke bron is het LinkML-schema voorzieningen.yaml, in de modelbron onder publicatie/linkml/ en gepubliceerd onder v0.4/informatiemodel/linkml/.

Het model heeft een eigen ontologie-namespace, https://lod.gbo-semantiek.nl/voorzieningen/ (prefix gbovz:), en wordt als eigen artefact gepubliceerd: GBO-Voorzieningen.ttl en GBO-Voorzieningen-Shapes.ttl. De klassen verwijzen via skos:exactMatch naar hun begrip in het begrippenkader; ontologie en begrippenkader blijven zo gescheiden documenten.

Afbakening

Begrippen (definities, labels, relaties tussen termen) worden niet hier beheerd maar in het begrippenkader. Elk objecttype verwijst via exact_mappings naar precies een begrip.

Uitgangspunt: kanaal-neutraliteit¶

De GBO PSA onderscheidt drie interactiepatronen. Het model moet alle drie kunnen dragen zonder dat een van de drie in de structuur is ingebakken.

Patroon	Initiator	Ontvanger	Grondslag	Leveringsvorm
Wallet-attestatie	Betrokkene	Betrokkene (wallet)	Toestemming	Attestatie (PubEAA of QEAA)
OOTS-evidence	EU-overheidsdienst	EU-overheidsdienst	Wettelijke verplichting	Evidence
Toestemming private partij	Dienstverlener	Dienstverlener	Toestemming	Gegevensset

Drie ontwerpkeuzes volgen hieruit:

Wie initieert, is een rol en geen vast objecttype. Een Gegevensverzoek verwijst naar een Rol, niet naar een Dienstverlener. Daarmee kan de betrokkene zelf, een dienstverlener of een EU-overheidsdienst het verzoek starten.
Toestemming is een soort grondslag, niet de grondslag. Grondslag is het supertype; Toestemming en WettelijkeVerplichting zijn de twee vormen. Een verzoek verwijst naar precies een grondslag.
Wat geleverd wordt, is een eigen objecttype. Levering met Gegevensset, Attestatie en Evidence als subtypes, plus een Mapping die vastlegt hoe brongegevens naar de leveringsvorm zijn omgezet.

Een nieuw kanaal is daarmee een nieuw voorkomen van Interactiepatroon en geen modelwijziging.

Objecttypen en relaties¶

classDiagram class Partij { +UUID id } class Rol { +UUID id +Partij partij +Rolsoort rolsoort +Tekst context +Datum datumIngang +Datum datumEinde } class Betrokkene { <<abstract>> +UUID id } class Burger { +BSN bsn +Identificatie pseudoniem } class BuitenlandseBetrokkene { +Identificatie eidasIdentificatie +CodelijstISO3166 lidstaat +Tekst matchStatus } class Grondslag { <<abstract>> +UUID id +Tekst toelichting } class Toestemming { +Betrokkene betrokkene +Rol aanvrager +Scope scope +DatumTijd geldigTot +Toestemmingsstatus status } class WettelijkeVerplichting { +Tekst wettelijkeBasis +URI regelingURI } class Gegevenselement { +Identificatie identificatie +Tekst naam +Tekst datatype +URI begrip } class Bron { +Identificatie identificatie +Tekst naam +Rol bronhouder +Tekst wettelijkeGrondslag } class Dienst { +Identificatie identificatie +Tekst naam +Scope maximaleScope } class Scope { +Identificatie identificatie +Tekst naam +Tekst doelbeschrijving } class Dienstencatalogus { +Tekst versie +Datum geldigVanaf } class Interactiepatroon { +Patroonsoort identificatie +Rolsoort initiatorRolsoort +Rolsoort ontvangerRolsoort +Tekst toegestaneGrondslag +Tekst leveringsvorm } class Gegevensverzoek { +Identificatie identificatie +Rol initiatiefnemer +Betrokkene betrokkene +Scope gevraagdeScope +DatumTijd tijdstip } class Levering { <<abstract>> +Identificatie identificatie +Rol ontvanger +DatumTijd tijdstip } class Gegevensset class Attestatie { +Attestatiesoort attestatiesoort +Rol uitgever } class Evidence { +URI evidenceType +CodelijstISO3166 aanvragendeLidstaat } class Mapping { +Identificatie identificatie +URI doelschema +Tekst transformatie } Betrokkene <|-- Burger Betrokkene <|-- BuitenlandseBetrokkene Grondslag <|-- Toestemming Grondslag <|-- WettelijkeVerplichting Levering <|-- Gegevensset Levering <|-- Attestatie Levering <|-- Evidence Rol "*" --> "1" Partij : rust op Bron "1" --> "*" Gegevenselement : bevat Bron "1" --> "1" Rol : bronhouder Dienst "1" --> "1" Scope : maximaleScope Dienst "*" --> "*" Bron : ontsluit Scope "1" --> "*" Gegevenselement : omvat Dienstencatalogus "1" --> "*" Dienst : registreert Toestemming "1" --> "1" Betrokkene : verleend door Toestemming "1" --> "1" Rol : aangevraagd door Toestemming "1" --> "1" Scope : beperkt tot Gegevensverzoek "1" --> "1" Rol : initiatiefnemer Gegevensverzoek "1" --> "1" Betrokkene : gaat over Gegevensverzoek "1" --> "1" Grondslag : op basis van Gegevensverzoek "1" --> "1" Interactiepatroon : volgt Gegevensverzoek "1" --> "1" Rol : beantwoord door Levering "1" --> "1" Gegevensverzoek : beantwoordt Levering "1" --> "1" Rol : ontvanger Levering "0..1" --> "1" Mapping : gebaseerd op Mapping "1" --> "*" Gegevenselement : bronElement

Toelichting objecttypen¶

Actoren¶

Rol is de functie die een partij in een specifieke context vervult. Rol staat los van Partij uit het kernmodel: een partij is een rechtsdragend subject, een rol is wat die partij in een bepaalde context doet. Dezelfde niet-natuurlijke persoon kan tegelijk dienstverlener zijn in het ene verzoek en afnemer in het andere. Door rol en partij gescheiden te houden vermijdt het model een wildgroei aan subtypes van Partij voor elke actor die een nieuw kanaal introduceert.

De rolsoorten zijn Betrokkene, Bronhouder, Dienstverlener, Afnemer, QTSP, PubEAAProvider, EUOverheidsdienst, Toestemmingsvoorziening en Pseudonimiseringsdienst.

Betrokkene¶

Betrokkene is de natuurlijke persoon om wiens gegevens het gaat, en is abstract. Burger is de Nederlandse variant, altijd identificeerbaar met een BSN; private dienstverleners ontvangen nooit dat BSN maar een pseudoniem van de pseudonimiseringsdienst. BuitenlandseBetrokkene is de OOTS-variant: een persoon die door een EU-overheidsdienst is geidentificeerd en die geen BSN hoeft te hebben. Het koppelen van die identiteit aan een Nederlandse registratie gebeurt via identity matching; dat proces is een voorziening, hier is alleen het resultaat vastgelegd.

Grondslag¶

Grondslag is de juridische basis voor uitwisseling en is abstract. Toestemming is het expliciete akkoord van de betrokkene, gebonden aan een scope en een geldigheidsduur, en niet overdraagbaar. De aanvrager is een Rol en geen Dienstverlener, omdat in het wallet-patroon een QTSP of PubEAA-provider de toestemming vraagt. WettelijkeVerplichting is de grondslag in het OOTS-patroon: de SDG-verordening verplicht tot verstrekking op verzoek van een bevoegde EU-overheidsdienst, zonder toestemming.

Aanbod¶

Gegevenselement is de kleinste adresseerbare eenheid van data en verwijst via begrip naar precies een begrip in het begrippenkader. Bron is een registratie bij een bronhouder. Dienst is een afgebakend doel waarvoor gegevens mogen worden opgevraagd, met een maximale scope. Scope is een benoemde verzameling gegevenselementen; een afnemer kan een kleinere scope vragen dan de maximale (dataminimalisatie). Dienstencatalogus is het register van diensten, nadrukkelijk niet van losse gegevens.

Verzoek en levering¶

Interactiepatroon legt per kanaal vast wie initieert, wie ontvangt, welke grondslag geldt en welke leveringsvorm hoort. Door dit als objecttype te expliciteren liggen de verschillen tussen de kanalen vast in gegevens in plaats van in de structuur van het model.

Gegevensverzoek is de transactie waarmee brondata wordt opgevraagd. Het verwijst naar precies een grondslag, naar de betrokkene, naar de gevraagde scope en naar het patroon dat het volgt. De initiatiefnemer en de beantwoorder zijn beide rollen.

Levering is het resultaat, en is abstract. Gegevensset is de platte GBO-levering zonder juridische waarmerking. Attestatie is de gekwalificeerde verklaring voor de EUDI-wallet, als PubEAA of QEAA. Evidence is het bewijsstuk in de vorm die OOTS voorschrijft, met een verwijzing naar het SDG-evidence-type in het Evidence Broker.

Mapping legt vast hoe gegevenselementen uit een bron zijn omgezet naar de structuur die een leveringsvorm voorschrijft. De PSA benoemt die semantische mapping expliciet bij OOTS; dezelfde behoefte speelt bij EUDI-attestatieschema's. Door de mapping te benoemen blijft traceerbaar welk brongegeven achter een geleverd veld zit.

Openstaande punten¶

De identificatie van een betrokkene zonder BSN loopt bij OOTS via identity matching op de eIDAS-attributen. Het matching-proces zelf is nog niet gemodelleerd; dat volgt zodra de OOTS-client verder is uitgewerkt.
De mapping naar SDG-evidence-types en EUDI-attestatieschema's is nu een verwijzing per URI. Of de mapping-regels zelf in het model horen of in een aparte transformatiespecificatie, is nog open.
Rol staat in dit schema omdat het voorzieningenmodel de eerste toepassing is. Zodra het kernmodel Rol nodig heeft (zie KREDIET-OQ-002 bij BorgstellingRol) hoort de klasse naar hoofdmodel.yaml te verhuizen.